"Powiem wtedy:
nie zrobilem tego, co zrobic chcialem,
nie zrobilem tego, co zrobic moglem,
nie zrobilem nawet tego, co naprawde
trzeba bylo zrobic. Co zrobilem? O tym
powiedza inni. Niech wymysla etykiete".
(Ks. prof. Jozef Tischner)

Sadowo-lekarskie dokumenty dotyczace zbrodni katynskiej w archiwach rosyjskich

Medico-legal documents concerning the Katyn crime based on Russian documents

Z Katedry Medycyny Sadowej CM UJ w Krakowie

Kierownik: prof. dr hab. B. Turowska

W oparciu o materialy sledztwa zgromadzone przez strone rosyjska, a udostepnione polskiemu Ministerstwu Sprawiedliwosci, przeanalizowano dokumentacje sadowo-lekarska zbrodni katynskiej. Prezentowany artykul stanowi ostatni z cyklu wczesniej publikowanych prac dotyczacych zbrodni katynskiej.

The Katyn crime was analysed on the basis of materials collected by the Russians and released to the Polish Justice Ministry (volume 110 and 124). Until these materials were released (this occurred only in 1990) information (Russian) was based on a very laconic document entitled "Medico-legal evaluation" which was announced by the soviets in 1944. The presented paper is the last of previously published research concerning the Katyn crime. Comments to the German medico-legal report of 1943 are included in one of these publications.


Wstep

W poprzednich publikacjach dokonano oceny opinii sadowo-lekarskich - dotyczacych zbrodni katynskiej - wydanych przez polskich i niemieckich medykow sadowych (3, 4, 5, 6).

Aktualnie uzyskano materialy zgromadzone w archiwach rosyjskich, ktore zostaly mi udostepnione przez polskie Ministerstwo Sprawiedliwosci (1, 2).

Material

Dokumentacja dotyczaca przeprowadzonych badan w Katyniu, przez powolana w Zwiazku Sowieckim w 1943 roku Komisje, zawarta jest w dwoch tomach akt, w jezyku rosyjskim, oznaczonych nastepujaco:

  1. Akta sprawy karnej nr 159 o rozstrzelaniu polskich wojskowych, tom 110
  2. Akta sprawy nr 159. Materialy Centralnego Archiwum Komitetu Bezpieczenstwa Panstwowego ZSRR. Opis dokumentow i przedmiotow ujawnionych w lesie katynskim. Informacja o swiadkach. Raporty. Telefonogramy. Tom nr 124.

Ryc. 1. Strona okladkowa tomu nr 110 akt sprawy nr 159.

Fig. 1. Title page of volume 110 file 159.

Tom nr 110 liczy 350 kart - sa to kserokopie dokumentow, miejscami niestety sa one praktycznie nie do odczytania. Na kartach 1 do 243 znajduja sie m.in. zeznania swiadkow, pisma roznej tresci, w zwiazku ze sledztwem prowadzonym od 1990 roku przez Naczelna Prokurature Wojskowa ZSRR.

Na karcie 244 tych akt, pismo Wojskowego Muzeum Medycznego Sil Zbrojnych WNP z daty 30 kwietnia 1992 roku, adresowane do Naczelnej Prokuratury Wojskowej - Zastepcy Naczelnika Wydzialu Zarzadu pulkownika sadownictwa A. W. Trietieckiego z dolaczonymi do niego:

  1. wyciagiem z archiwalnych spraw (2 arkusze)
  2. kserokopiami ewidencji i przebiegu sluzby czlonkow komisji bieglych (Smolianinowa, Wyropajewa, Sadykowa, Puszkariewej, Ogloblina, Busojedowa, Nikolskiego) (15 arkuszy)
  3. kserokopie rekopisow N. N. Burdenki:
  1. charakterystyka ran czaszki zwlok wyjetych z mogil w lesie katynskim (77 arkuszy)
  2. raport N.N. Burdenki do Naczelnika Glownego Wojskowego Urzedu Sanitarnego Armii Czerwonej (3 arkusze)
  3. odpis artykulu z prasy zagranicznej (4 arkusze)

Ryc. 2. Strona okladkowa tomu nr 124 akt sprawy nr 159.

Fig. 2. Title page of volume 124 file 159.

Tresc dokumentow wymienionych w pkt 2 oraz w pkt 3 b i c, poza mozliwoscia ich odczytania i przetlumaczenia.

W wyciagu z archiwalnych spraw (pkt 1) zamieszczona jest nastepujaca informacja: "... w styczniu 1944 (tak w tekscie) wykonana zostala odpowiedzialna praca w zakresie sprawy katynskiej. (Podstawa: zespol 5132, sygnatura 47224, fascykul 11, karta 92). W notatce wyjasniajacej do kwartalnego sprawozdania z ekspertyzy sadowo-medycznej Frontu Zachodniego za styczen - marzec 1944 podano: ogolna ilosc sadowo-medycznych badan zwlok za styczen - 1476 z nich mniej wiecej 1400 ekshumacji przeprowadzonych z powodu badania niemiecko - faszystowskich zabojstw polskich jencow wojennych, przede wszystkim oficerow. Otwarcia dokonali: kapitan sluzby medycznej Bujediedow - 135, starszy lejtnant sluzby medycznej Puszkariewa - 120, major sluzby medycznej Subbotin - 103, starszy lejtnant sluzby medycznej Sadykow - 133, major sluzby medycznej Ogloblin - 216, podpulkownik sluzby medycznej Nikolskij - 150. Razem 857. Pozostalych odkryc dokonali cywilni eksperci. Charakter pracy w sprawie katynskiej zostal starannie, calkowicie i wyczerpujaco oswietlony w protokole Nadzwyczajnej Komisji Panstwowej, opublikowanym w prasie i dlatego nie wymaga jakiegokolwiek wyjasnienia w naszym opracowaniu..." (k-245/246). (Podstawa: zespol 7, sygnatura 1, fascykul 178, karta 359).

Na kartach 268 do 338 (pkt 3a): "Protokol ogledzin czaszek". Sa to opisy obrazen stwierdzanych na czaszkach, z zachowana kolejna numeracja od nr 1 do nr 140. Opisy zawieraja lokalizacje i wymiary otworow wlotowych, lokalizacje i wymiary otworow wylotowych z towarzyszacymi tym obrazeniom opisem przebiegu linii zlaman. Przykladowo przytaczam opis dwoch czaszek:

Czaszka nr 3 - otwor wlotowy pocisku w lusce kosci potylicznej po stronie lewej, 1 cm ponizej guzowatosci potylicznej, w odleglosci 2.5 cm od otworu potylicznego duzego i 1.5 cm od linii posrodkowej. Brzegi otworu sa gladkie, rowne, srednica 0.8 cm. Otworowi wylotowemu odpowiada rozlegle uszkodzenie w lusce kosci czolowej, przypominajace nieco ksztalt trojkata z podstawa skierowana do kosci nosowej, a wierzcholkiem w strone szwu wiencowego. Wymiary: wysokosc 6 cm, a podstawa trojkata 5.0 cm. Od katow tego trojkata odchodza dwie szerokie linie zlaman, dochodzace do lusek kosci skroniowych po obu stronach.

Czaszka nr 4 - znajduja sie w niej dwa otwory wlotowe. Jeden z nich w gornej czesci luski kosci potylicznej prawie przy linii posrodkowej. Ksztalt owalny, wymiar podluzny 1.0 cm, a wymiar poprzeczny 0.7 cm. Drugi otwor wlotowy znajduje sie 3.0 cm ponizej pierwszego w rejonie guzowatosci potylicznej o srednicy 1.0 cm. Brzegi obu otworow rowne. Otwor wylotowy tylko jeden, zlokalizowany w kosci czolowej po stronie prawej, w polowie odleglosci pomiedzy szwem wiencowym i nasada kosci nosowej. Otwor ma okragly obwod z postrzepionymi brzegami, w zwiazku z odlamaniem zewnetrznej blaszki kostnej. Srednica otworu 1 cm. W jamie czaszkowej masy mozgowe dotkniete zmianami o charakterze gnicia, w ich obrebie znajduje sie pocisk, lekko splaszczony z bokow o srednicy 0.6 cm.

Po opisie czaszki oznaczonej kolejnym numerem 62, opisy nastepnych sa pogrupowane w nastepujace zbiory:

  • wielokrotne obrazenia postrzalowe - czaszki o numerach 63, 64, 65 (podwojne otwory wlotowe o srednicach 0.8 cm i o wymiarze 0.6 x 0.8 cm. W czaszce numer 65 w rozkladajacej sie masie mozgowej znaleziono pocisk o srednicy 0.7 cm)
  • obrazenia postrzalowe z broni o roznych kalibrach - czaszki o numerach 66, 67 i 68 (opisano otwory wlotowe o srednicy 0.7 cm, 0.8 cm, o wymiarach 1.2 x 2.2 cm i o wymiarach 2.0 x 0.8 cm)
  • obrazenia postrzalowe o nieustalonej lokalizacji otworow wylotowych - czaszki o numerach 69 do 72 (otwory wlotowe w tych czaszkach o srednicy 0.8 cm)
  • obrazenia postrzalowe z otworami wlotowymi o srednicy 0.7 cm - czaszki o numerach 73 do 88
  • obrazenia postrzalowe wielokrotne z otworami wlotowymi o srednicy 0.7 cm - czaszka nr 89 z czterema otworami wlotowymi i trzema otworami wylotowymi
  • obrazenia postrzalowe "slepe" o srednicy otworow wlotowych 0.7 cm - czaszka nr 90 (w rozkladajacej sie masie mozgowej znaleziono pocisk o srednicy 0.7 cm)
  • obrazenie postrzalowe z otworami wlotowymi o srednicy 0.7 cm z otworami wylotowymi o nieustalonej lokalizacji - czaszki o numerach 91 do 94
  • obrazenia postrzalowe z otworami wlotowymi o srednicy 0.9 cm - czaszki o numerach 95 do 99
  • wielokrotne obrazenia postrzalowe z otworami wlotowymi o srednicy 0.9 cm - czaszka nr 100 z dwoma otworami wlotowymi, czaszka nr 101 z trzema otworami wlotowymi
  • obrazenie postrzalowe z otworami wlotowymi o srednicy 0.9 cm z nieustalona lokalizacja otworow wlotowych - czaszki o numerach 102 do 104
  • obrazenia postrzalowe "slepe" z otworem wlotowym o srednicy 0.9 cm - czaszka nr 105 (w rozkladajacej sie masie mozgowej znaleziono zdeformowany pocisk o srednicy 0.9 cm)
  • obrazenia postrzalowe o nieustalonej srednicy otworow wlotowych, w wyniku rozleglych zniszczen kosci czaszki - czaszki o numerach 106 do 115
  • obrazenia postrzalowe o nieustalonej lokalizacji otworow wlotowych - czaszki o numerach 116 do 124 (opisana zostala lokalizacja otworow wylotowych)
  • czaszki o nieustalonej lokalizacji otworow wlotowych i wylotowych, w wyniku rozleglych zniszczen kosci - czaszki o numerach 125 do 130
  • czaszki, w ktorych nie stwierdzono sladow dzialan broni palnej - czaszki o numerach 131 i 132
  • wielokrotne obrazenia postrzalowe z otworami wlotowymi o roznej srednicy - czaszka nr 133 z dwoma otworami wlotowymi o srednicy 0.9 cm i 1.1 cm. Czaszka nr 134 z trzema otworami wlotowymi o wymiarach 0.9 x 0.7 cm, 1.1 x 1.2 cm i 1.1 x 0.8cm
  • obrazenia postrzalowe z otworami wlotowymi o srednicy 0.6 cm - czaszki o numerach 135 do 137
  • obrazenia postrzalowe o nieustalonej srednicy otworu wlotowego, w wyniku zniszczenia kosci czaszki i nieustalonej lokalizacji otworu wylotowego - czaszki o numerach 138 do 140.

Na karcie 339 akt wyjasniono, iz poza tymi opisami 140 czaszek, badane byly rowniez luzne fragmenty kosci czaszki. W 15 takich przypadkach nie stwierdzono otworow wlotowych i wylotowych, natomiast w 20 przypadkach badania tych fragmentow kosci pozwolilo na ustalenie otworow wlotowych o srednicy 0.7 cm i 0.8 cm.

W "protokole ogledzin czaszek" nie podano nazwisk bieglych, ktorzy te badania przeprowadzili, jak rowniez nie odnotowano w jakim czasie te badania byly przeprowadzone. Brak rowniez informacji z jakich miejsc pochodzily czaszki (rozne mogily? jeden wykop? jak zlokalizowany?).

Tom nr 124 liczy 190 kart - sa to czytelne kserokopie.Na kartach 1 do 32 znajduje sie "opis przedmiotow i dokumentow ujawnionych przez komisje bieglych z medycyny sadowej w lesie katynskim od 16 do 21 stycznia 1944 roku". Wierna kopia (zwierciadlana) tych dokumentow - z wyjatkiem jednego przypadku na kartach 74 do 102. (Okreslilem te dwa zbiory jako A i C). Natomiast na kartach 33 do 73 tenze "opis przedmiotow i dokumentow jak w zbiorze A i C, ale w innym ukladzie stron (zbior B) - co czyni wrazenie kopii z jakiegos innego egzemplarza, albo egzemplarza przepisanego na maszynie.

Na pozostalych kartach tego tomu (103 do 190) dokumenty zwiazane z przygotowaniem przez strone sowiecka materialow, ktore mialy zostac przedstawione na procesie w Norymberdze.

Opis znajdowanych "przedmiotow i dokumentow" dotyczy 171 zwlok. Opisu tego w ciagu 6 dni dokonywali nastepujacy biegli:

  • Biegly Prozorowski wykonal opis 5 zwlok w ciagu 4 dni.
  • Biegly Smolianinow wykonal opis 37 zwlok w ciagu 6 dni.
  • Biegly Ogloblin wykonal opis 39 zwlok w ciagu 6 dni.
  • Biegly Zubkow wykonal opis 15 zwlok w ciagu 5 dni.
  • Biegly Nikolski wykonal opis 14 zwlok w ciagu 4 dni.
  • Biegly Busojedow wykonal opis 12 zwlok w ciagu 2 dni.
  • Biegly Sadikow wykonal opis 4 zwlok w ciagu 1 dnia.
  • Biegly Subbotin opisal jedne zwloki.
  • Biegly Siemienowski wykonal opis 28 zwlok w ciagu 7 dni.
  • Biegly Puszkariewa wykonala opis 10 zwlok w ciagu 2 dni.
  • Biegly Wyropajew wykonal opis 6 zwlok w ciagu 3 dni.

Z dokumentacji nie wynika z jakich miejsc-rejonow pochodzily zwloki. Nie jest zachowana kolejnosc numeracji zwlok. I tak np. numer 1 jakim oznaczono zwloki, wystepuje w opisie ekspertow w szesciu przypadkach. Zwloki oznaczone nr 4, wystepuja w opisie ekspertow siedem razy podobnie jak zwloki oznaczone nr 5. Niektore numery nie maja odpowiednika w opisie zwlok (numery: 26, 31, 36, 38, 40, 51, 60, 62, 63, 67, 69, 70, 78, 79, 81, do 84, 86, 89, 90, 94, 96, 97, 99, 104, 106, 107, 108, 111 do 113, 117 do 126). Ostatni najwyzszy numer jakim oznaczono zwloki, to numer 127.

Przykladowo przytaczam opis zwlok nr 5 i nr 92 (na rycinie 3 i 4 oryginalny tekst):

Biegly tow. Prozorowski. Zwloki nr 5. a) zaswiadczenie o szczepieniu na tyfus brzuszny, b) czesc broszury na temat budownictwa organizacyjno - partyjnego, c) polskie pieniadze papierowe w banknotach po 50 zlotych, d) recepta na okulary z dnia 24.XI.1934 roku (w jezyku polskim), e) poszczegolne kartki z notesu (zapiski nieczytelne). Ujawniono 17.I.1944 roku.

Zwloki nr 92 (opisal biegly tow. Smolianinow). a) List z Warszawy adresowany do Czerwonego Krzyza - Centralnego Biura Jencow Wojennych - Moskwa, ul. Kujbyszewa 12. List napisany jest w jezyku rosyjskim, w nim Zofia Zigon prosi o podanie miejsca pobytu jej meza Tomasza Zigonia, wachmistrza zandarmerii. Na liscie jest data 12.IX.40 roku. Na kopercie jest niemiecki datownik pocztowy: Warszawa 28.IX.40 roku datownik: Moskwa - Urzad Pocztowy 9 - ekspedycja 28.IX.40 roku, oraz decyzja czerwonym atramentem e jezyku rosyjskim: "Ucz. (?) ustalic oboz i przeslac celem doreczenia. 15.XI.40 roku (podpis nieczytelny) b) znieksztalcony pocisk rewolwerowy. Ujawniono 20.I.1944 r.

W tym opisie 171 zwlok brak jest wzmianek dotyczacych odziezy (mundury?, odziez cywilna?, odziez zimowa?, letnia? rodzaj obuwia?).

Znajdowane przy zwlokach dokumenty to: karty pocztowe i koperty ze stemplami pocztowymi, pokwitowania, kieszonkowe kalendarze z roku 1939, notesiki z nieczytelnymi zapisami w jezyku polskim, wizytowki z nazwiskami, legitymacje (m.in. Polskiego Czerwonego Krzyza, Ligi Obrony Przeciwlotniczej), fragmenty gazet sowieckich (z datami), i broszur sowieckich, polskie pieniadze - papierowe i monety (w jednym przypadku opisano zlote monety amerykanskie).

Nastepna grupe stanowily: swiete obrazki, medaliki na lancuszkach, rozaniec, ksiazeczki do modlitwy. Kolejna grupa: okulary - binokle w metalowych futeralach, sluchawka lekarska, scyzoryki, cygarniczki, bibulki do papierosow, pudelka z zapalkami, grzebyki, lusterka, portmonetki, motki nici, szpagatu, bandaz, zdeformowane pociski.

Ryc. 3. Opis przedmiotow znalezionych przy zwlokach w czasie ekshumacji.

Fig. 3. Description of objects found next to the corpses at the time of exumation.

Ryc. 4. Opis przedmiotow znalezionych przy zwlokach w czasie ekshumacji.

Fig. 4. Description of objects found next to the corpses at the time of exhumation.

Dyskusja

W sprawie zbrodni popelnionej w Katyniu, Zwiazek Sowiecki w dniu 24 stycznia 1944 roku w Smolensku opublikowal "Komunikat Komisji Specjalnej do ustalenia i zbadania okolicznosci rozstrzelania przez niemieckich najezdzcow faszystowskich w lesie katynskim jencow wojennych oficerow polskich" (KKS), ktorego integralna czescia byl "Akt ekspertyzy sadowo-lekarskiej" (AESL) (11). Przewodniczacym Komisji Specjalnej byl czlonek Akademii Nauk N. Burdenko. W badaniach sadowo-lekarskich uczestniczyli: Dyrektor Instytutu Naukowo-Badawczego Medycyny Sadowej - prof. W. Prozorowski, prof. medycyny sadowej - W. Smolianinow, prof. anatomii patologicznej - D. Wyropajew, dr P. Siemieniowski i docent W. Szwajkowa - pracownicy Wydzialu Sadowo-Chemicznego Panstwowego Instytutu Naukowo-Badawczego Medycyny Sadowej Ludowego Komisariatu ZSRR. W komisji bieglych pracowali rowniez lekarze: Nikolski, Busojedow, Subbotin, Sadikow, Ogloblin, Puszkariewa. Z wszystkimi tymi nazwiskami spotkalismy sie przy "opisie przedmiotow i dokumentow i znajdowanych przy zwlokach" (2). Dodatkowo - brak tego nazwiska w AESL - bral udzial biegly Zubkow.

Konfrontujac dane zawarte w KKS z danymi zawartymi w tomie 124 i 110 akt, odnotowac nalezy szereg sprzecznosci dotyczacych roznych kwestii.

Czas przeprowadzenia badan: Z AESL wynika, iz badanie zostalo przeprowadzone w dniach 16-21 stycznia. Z danych zawartych w tomie 124 czas ten datowano na 16 do 23 stycznia 1944 r. Ta niewielka rozbieznosc czasowa nie budzi wiekszych zastrzezen. Natomiast z pisma zawartego na k-245/246 tomu nr 110 wynikaloby, ze prace ekshumacyjne byly prowadzone w okresie styczen - marzec 1944 roku, z najwiekszym nasileniem w miesiacu styczniu bez zakreslenia blizszych granic czasowych. Fakt prowadzenia w Katyniu jakis prac ziemnych - byc moze jak sie stawia hipoteze dla zacierania sladow zbrodni - potwierdza fotografia lotnicza wykonana przez Niemcow 28 kwietnia 1944 roku, ktora w porownaniu ze zdjeciem lotniczym wykonanym w dniu 27 pazdziernika 1943 roku wykazala, ze istniejace "uprzednio wyraznie widoczne kwadraty grobow zniknely, a na ich miejscu pojawily sie podluzne pryzmy" a nadto, ze stwierdzono "cienka pionowa linie jakby cien rzucany przez wysoka pryzme ziemi oraz ciemny punkt rzucajacy cien tak jakby duza maszyna (spychacz?)" (14).

Z KKS wynika, ze Komisja przybyla do Smolenska 26 wrzesnia 1943 roku "i w obecnosci wszystkich czlonkow Komisji oraz bieglych sadowo-lekarskich mogily zostaly rozkopane... Ogolna liczba zwlok, wedle obliczen bieglych sadowo-lekarskich, siega 11.000". Czyz zatem czas ekshumacji nalezaloby przesunac na jeszcze wczesniejsze miesiace anizeli styczen 1944 roku?. Tak wlasnie twierdzi Prokurator Glownej Prokuratury Wojskowej A. Jablokow: "ekshumacji w lesie Katynskim dokonano przed przybyciem dnia 16 stycznia 1944 roku komisji N. Burednki" - cytuje za M. Gloskiem (8).

Liczba dokonanych badan i ich zakres: KKS podaje, ze ogolna liczbe zwlok oceniono na 11.000 - co w swietle juz wczesniejszej naszej wiedzy jest cyfra nie znajdujaca zadnego uzasadnienia (3, 4). W Katyniu zamordowano wg ostatnich ustalen 4.406 oficerow (10).

Rozbieznosci istnieja rowniez co do liczby zbadanych zwlok. AESL podaje, ze zbadano 925 zwlok. Z danych zawartych w tomie 110 wynika, iz zbadano - opisano 140 czaszek (brak dowodu by dokonywano badan innych jam ciala). Z kolei z tomu 124 wynika, iz zbadano (pod katem posiadanych przedmiotow i dokumentow) 171 zwlok. Jeszcze inna cyfra wynika z pisma na k-245/246 akt tomu 110, gdzie podano, ze ogolna liczba sadowo-medycznych badan zwlok wynosila 1400 z czego 857 badan wykonali lekarze wojskowi, a badania pozostalych zwlok prowadzone byly przez bieglych cywilnych.

Podsumowujac, w swietle oryginalnej dokumentacji, uzasadnione jest przyjmowanie, ze liczba badanych zwlok w ograniczonym zakresie mogla sie zawierac w granicach 140-171.

AESL stwierdza, ze w czasie ekshumacji dokonano "zewnetrznych i wewnetrznych ogledzin" 925 zwlok stwierdzajac: "rany postrzalowe glowy i szyi, w czterech przypadkach polaczonych z uszkodzeniem kosci sklepienia czaszki, tepym, twardym, ciezkim narzedziem. Oprocz tego w nieznacznej liczbie wypadkow stwierdzono uszkodzenie brzucha przy rownoczesnym zranieniu glowy" (11).

W udostepnionych aktach brak dokumentacji, ktora by potwierdzala, ze dokonywano "zewnetrznych i wewnetrznych ogledzin". Mamy dowod, iz w sposob szczegolowy badano obrazenia postrzalowe czaszek, a w niektorych prawdopodobnie dokonywano otwarcia jam czaszkowych, w tych zwlaszcza przypadkach, w ktorych znajdowano pociski wewnatrz jamy czaszkowej.

Kwestia ktore zwloki byly badane:

- W AESL podano, ze "zwloki jencow wojennych Polakow byly pochowane w bratniej mogile o wymiarach okolo 60 x 60 x 3 m i oprocz tego w oddzielnie polozonej mogile o wymiarach 7 x 6 x 3.5 m".

To stwierdzenie pozostaje w sprzecznosci z informacjami zawartymi w sprawozdaniu sekretarza generalnego PCK - Kazimierza Skarzynskiego (13).

Po pierwsze cmentarz zajmowal powierzchnie o wymiarach 60x36 m, a po drugie skladal sie nie z jednej bratniej mogily (jak podal AESL), ale z szesciu bratnich mogil i dwoch mogil indywidualnych (mogily generalow Bohaterowicza i Smorawinskiego).

Z pewnoscia jak wynika z badan przeprowadzonych w lesie Katynskim w 1994 i 1995 (8, 9, 12) - Komisja Burdenki odkryla mogily PCK z 1943 roku i w niektore z nich ingerowala (reekshumacja), nie natrafila jednak na groby generalow (7). W takiej jednak sytuacji przy reekshumowanych zwlokach powinny zostac znalezione i opisane metalowe numery, ktorymi byly oznaczone wszystkich zwloki, pochowane w mogilach cmentarnych PCK. W udostepnionej dokumentacji rosyjskiej brak wzmianki o takich numerach, zarowno przy opisie czaszek jak i opisie przedmiotow i dokumentow znajdowanych przy zwlokach. Z AESL wynika rowniez, ze na 925 zwlokach stwierdzono slady dokonywanych badan sadowo-lekarskich tylko w trzech przypadkach. Jezeli byly to zwloki wydobyte z mogil cmentarza PCK, to wowczas na tych zwlokach powinno sie stwierdzac, o wielce czesciej niz tylko trzy slady badan sekcyjnych. Wynika to z relacji zarowno strony niemieckiej jak i polskiego lekarza dr Mariana Wodzianskiego (3, 4)

Pozostaje jeszcze jedna mozliwosc, ze strona sowiecka badala zwloki ekshumowane z mogily nr 8 (dol smierci nr 8).

Jak wiadomo dol smierci nr 8 byl zlokalizowany przez Niemcow i szacunkowo mial zawierac okolo 200 zwlok. Z tego dolu smierci ekshumowano jedynie 10 zwlok (4). Badanie polskiej ekipy przeprowadzone w 1994 i 1995 roku (8, 9) dowiodly, ze w dole smierci nr 8 poza pojedynczymi szczatkami biologicznymi i materialnymi, nie znajdowaly sie zwloki polskich oficerow. Zwloki te zatem musialy zostac ekshumowane przez strone sowiecka. Zwrocic trzeba uwage, iz w AESL podano wymiary dodatkowo odkrytej mogily 7 x 6 x 3.5 m co bylo zblizone do wymiaru dolu smierci nr 8 oznaczonego przez polska ekipe 7.2 x 4.0 m (9). Jest tylko jedna kwestia do rozstrzygniecia, w jakim czasie eksploracja dolu smierci nr 8 miala miejsce. Wspomniany juz prokurator rosyjski A. Jablokow twierdzi, ze "dol smierci nr 8 nie byl ruszany przez komisje Burdenki". Tak czy inaczej nawet gdyby ekshumowano te zwloki przez strone sowiecka w drugiej polowie 1943 roku lub 1944 roku, to liczba zwlok wydobytych z tej mogily odbiegalaby od liczby 925 zwlok, ktore mialy zostac zbadane przez komisje bieglych.

Dokumenty

W KKS w podrozdziale: "dokumenty znalezione przy zwlokach" podano w dziewieciu punktach, dokumenty znalezione przy zwlokach, na ktorych widnialy daty z listopada 1940 (dwa dokumenty) i od marca do czerwca 1941 (cztery dokumenty), z nastepujacym komentarzem: "oprocz danych zawartych w AESL, czas rozstrzelania jencow wojennych - oficerow polskich przez Niemcow (jesien 1941, a nie wiosna 1940 jak twierdza Niemcy) ustalaja rowniez ujawnione przy rozkopaniu mogil dokumenty odnoszace sie nie tylko do drugiej polowy 1940, lecz rowniez do wiosny lata 1941".

Wlasciwie sprawa tych dokumentow jest tak oczywiscie przez strone sowiecka sfalszowana, ze nie zasluguje na zaden komentarz. Tym niemniej chcialbym zwrocic uwage na wewnetrzna sprzecznosc jaka istnieje pomiedzy KKS, a aktami sprawy tomu nr 159. Jak podano "w opisie przedmiotow i dokumentow znalezionych przy zwlokach" mamy trzy zbiory tych dokumentow oznaczone przez piszacego literami A, B i C. W zbiorze A wszystkie opisy sa sporzadzone pismem maszynowym, a jeden tylko opis dotyczacy zwlok oznaczonych nr 53 jest sporzadzony pismem recznym, a jego tresc: kartka pocztowa, Warszawa, Kuczynski, datowana 20.VI.1941 (nie ma adresata ani nadawcy) (k-21). W zbiorze C (zwierciadlanym w stosunku do zbioru A) brak opisu zwlok nr 53, ktory powinien sie tu znajdowac (k-88). Natomiast w zbiorze B (k-57) jest ponownie opis zwlok nr 53 o tresci jak w zbiorze A. W KKS opis dokumentow znalezionych przy zwlokach nr 53 jest o wiele obszerniejszy (bogatszy): "nie wyslana karta pocztowa po polsku adresowana: Warszawa, Bagatela 15 m 47, Irena Kuczynska. Datowana 20.VI.1941. Nadawca Stanislaw Kuczynski". Podkreslic rowniez nalezy, iz w Ksiedze Cmentarnej Polskiego Cmentarza Wojennego (10) nie figuruje nazwisko Stanislawa Kuczynskiego. O tym nazwisku sa oficerowie o imionach Jozef, Mieczyslaw, Piotr, Stefan. Natomiast nazwisko Stanislawa Kuczynskiego znajdujemy na listach jencow obozu starobielskiego, z adnotacja: "wywieziony z obozu 11.1939" (14).

Podsumowujac przedstawiona dokumentacje tj. KKS, AESL oraz dane zawarte w tomach 110 i 124 stwierdzic nalezy, ze dokumentacja ta jest nieprecyzyjna, niespojna, wewnetrznie sprzeczna, niewiarygodna i z tego powodu poza mozliwoscia przeprowadzenia rzetelnej weryfikacji, jakiej mozna bylo dokonac analizujac dokumenty zbrodni katynskiej opracowana przez strone niemiecka i krakowskiego medyka sadowego dr Mariana Wodzinskiego.

Podziekowanie

Autor sklada podziekowanie Panu Aleksandrowi Herzogowi - Prokuratorowi Rzeczypospolitej Polskiej w Ministerstwie Sprawiedliwosci za udostepnione materialy.

Pismiennictwo

1. Akta sprawy karnej nr 159 "o rozstrzelaniu polskich wojskowych". Tom nr 110,

2. Akta sprawy nr 159. Materialy Centralnego archiwum Komitetu Bezpieczenstwa Panstwowego ZSRR. Tom nr 124.

3. Amtliches Material zum Massenmord von Katyn, Berlin 1943,

4. Baran E.: Opinie sadowo-lekarskie w sprawie katynskiej, wydane przez polskich medykow sadowych. Czesc I - Orzeczenie dr Mariana Wodzinskiego. Arch, Med.Sad.Krym.,1992, 2, 129-135,

5. Baran E.: Opinie sadowo-lekarskie w sprawie katynskiej wydane przez polskich medykow sadowych. Czesc II - Opinia sadowo-lekarska profesorow Jana Olbrychta i Sergiusza Schilling-Siengalewicza. Arch. Med. Sad. Krym.,1992, 3, 183-193,

6. Baran E.: Uwagi do niemieckiego sprawozdania sadowo-lekarskiego opublikowanego w 1943 r. w: Zbrodnia Katynska. Droga do prawdy, Zeszyty katynskie, Warszawa, 1992, 2, 127-140,

7. Baran E.: Opinia medyka sadowego o ekshumowanych szczatkach generalow Bronislawa Bohaterowicza i Mieczyslaw Smorawinskiego w: Zbrodnia nie ukarana. Katyn - Twer - Charkow. Zeszyty katynskie, Warszawa, 1996, 6, 46-79,

8. Glosek M.: Las Katynski w swietle badan archeologicznych w 1944 roku, Katyn, Miednoje, Charkow, Ziemi, Warszawa, 1996, 15-53,

9. Glosek M.: Wstepne wynik badan archeologicznych przeprowadzonych w Lesie Katynskim w 1995 roku w: Zbrodnia nie ukarana, Katyn, Twer, Charkow, Zeszyty katynskie, Warszawa, 1996, 6, 20-36,

10. Katyn. Ksiega Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego R.O.P.W. i M., Warszawa 2000.

11. Komunikat Komisji Specjalnej do ustalenia i zbadania okolicznosci rozstrzelania przez niemieckich najezdzcow faszystowskich w Lesie katynskim jencow wojennych - oficerow polskich. Moskwa, Przedruk w: Zbrodnia Katynska w swietle dokumentow. Krakow, 1981, 114-143,

12. Madro R.: Katyn 1940-1994. Ksiazka wydana staraniem Akademii Medycznej w Lublinie,

13. Sprawozdanie poufne Polskiego czerwonego Krzyza. Raport z Katynia. Warszawa, 1995, 4-55,

14. Tucholski J.: Mord w Katyniu. Kozielsk, Ostaszkow, Starobielsk. Lista ofiar. Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1991.

Adres autora:

Katedra Medycyny Sadowej CM UJ

31-531 Krakow

ul. Grzegorzecka 16.